نوشتن IEP:

زماني كه گروه IEP مي‌خواهد براي تعيين نوع آموزش ويژه و خدمات مرتبطي كه دانش‌آموز به آن نياز دارد تصميم‌گيري كند، شرحي از عملكرد فعلي دانش‌آموز تهيه مي‌كند كه بر اساس نتايج مشاهدات، آزمون‌هاي كلاسي و انفرادي به دست آمده است. دانستن چگونگي عملكرد فعلي دانش‌آموز در مدرسه به گروه كمك مي كند تا هدف‌هاي ساليانه او را با در نظر گرفتن زمينه‌هايي كه دانش‌آموز در آن‌ها نياز آموزشي دارد، تدوين كنند.

گروه IEP بايد اطلاعات خاصي در مورد دانش‌آموز را مورد بحث قرار دهند، از جمله:

- توانايي‌هاي دانش‌آموز

- ايده‌هاي والدين در مورد ارتقاي آموزش كودكشان

- عملكرد كودك در آزمون‌هاي سراسري

گروه IEP همواره بايد نيازهاي كودك به خدمات و تجهيزات فناوري كمكي را مد نظر داشته باشد. مذاكره‌هاي گروه درباره اين كه كودك به چه چيزهايي نياز دارد، بايد در محور چگونگي كمك به او و در چهار چوب‌هاي زير به عمل آيد:

- پيشرفت به سمت نائل شدن به هدف‌هاي ساليانه

- شركت كردن و پيشرفت در برنامه درسي عادي

- مشاركت در فعاليت‌هاي فوق برنامه و فعاليت‌هاي غير آموزشي

بر مبناي بحث‌هاي بالا، گروه، IEP كودك را خواهد نوشت. اين كار شامل خدمات و حمايت‌هايي است كه مدرسه براي كودك فراهم مي‌كند. اگر گروه IEP به نتيجه برسد كه كودك به يك وسيله يا خدمت خاص (شامل مداخله، انطباق يا ساير تعديل‌هاي برنامه) نياز دارد بايد آن را در IEP بنويسند. مثلا كودكي كه رفتارش مزاحم يادگيري اوست، گروه بايد شيوه‌هاي دقيق و مؤثري براي پرداختن به آن رفتار را مدنظر قرار دهد. گروه بايد مداخله‌هاي رفتاري دقيق، راهبردها و حمايت‌هايي را كه كودك به آن‌ها نياز دارد تا ياد بگيرد چگونه رفتار خود را كنترل و اداره كند، مورد بررسي قرار دهد.

اگر تصميم گروه مبتني بر ارايه خدمات ويژه به كودك باشد، بايد شرح كامل آن را در IEP بنويسد.

در IEP استنباط‌ها يكي هستند، واضح و روشن بيان شده است، جامع و قابل درك براي همه مي‌باشد، وظايف همه مشخص است، حتما بايد توالي داشته باشد و واقع‌گرا است. IEP براي نوشتن يك سال (يك دوره) است. معلم ويژه مسئول گروه IEP است.

IEP ابزاري است براي انجام رسيدن به هدف‌ها و يك چيز مختصري است كه دنيايي اطلاعات هم تشخيصي و هم درماني در آن جاي مي‌گيرد.

گروه IEP:

مشاوران، تهيه كنندگان تكنولوژي‌هاي آموزشي و مهارتي، مديران مدارس، متخصصين آموزش ويژه (معلم ويژه)، والدين (مهمترين اعضاي IEP هستند) و مديران مدارس.

چارچوب زماني و پرسنلي:

براي هر يك از خدمات مورد نياز دانش‌آموز، موارد ذيل بر اساس نياز دانش‌آموز در نظر گرفته شوند:

- ساعات/ روزانه: تعداد دقايق و ساعاتي كه روزانه براي هر يك از خدمات ارايه شده به دانش‌آموز اختصاص داده شود.

- دفعات/هفتگي: تعداد دفعاتي كه به طور هفتگي براي هر يك از خدمات ارايه شده به دانش‌آموز اختصاص داده مي‌شود.

- زمان شروع و طول ارايه: ماه، روز و سالي را كه قرار است ارايه خدمات شروع شود و همچنين ماه، روز و سالي را كه پيش‌بيني مي‌شود ارايه خدمات پايان مي‌يابد بايد ثبت شود.

اتخاذ تدابيري كه به دانش‌آموز داراي معلوليت اين امكان را مي‌دهد كه در مدارس عادي شركت كنند، ‌مستلزم آن است كه هر دانش‌آموز مدرسه عادي كه از آموزش و پرورش ويژه و خدمات مربوط به آن استفاده مي‌كند بايد يك برنامه آموزش فردي شده داشته باشد. اين مسأله بدان معناست كه براي هر دانش‌آموزي بايد يك IEP سند قانوني در نظر گرفته شود. چنين به نظر مي‌رسد كه با تدوين چنين سندي فرصتي براي معلمان، والدين، اولياء مدرسه، كارمندان خدمات مرتبط و دانش‌آموزان (در صورتي كه مقتضي باشد) براي كار مشترك با يكديگر به منظور بهبود اصلاح نتايج آموزشي هر كودك ايجاد مي‌شود.

مي‌توان گفت IEP پايه مهم آموزش و پرورش كودكان داراي ناتواني است. براي تدوين يك IEP مؤثر، والدين، معلمان ديگر افراد مدرسه و در بيشتر موارد خود كودك بايد متفقا به نيازهاي منحصر به فرد دانش‌آموز نگاه دقيقي داشته باشند.

تبادل دانش و اطلاعات، تجربه افراد و تشريك مساعي آن‌ها براي طراحي و تدوين يك برنامه آموزشي است كه امكان به توان رسانـدن و پيشرفت كودك در برنامه آمــوزش عادي را فراهم مي‌كند. اين مسأله بدان معناست كه IEP در نحـوه رساندن يا ارايه حمايت‌ها و خدمات آموزشي خاص براي هر دانش‌آموز داراي معلوليت، راهنمايي‌هايي را ارايه مي‌دهد. شكي نيست كه نوشتن و انجام يك IEP مؤثر و مفيد نيازمند كار گروهي است.

طول مدت IEP:

در يك IEP مي‌‌بايستي بيان شود كه چه زماني برنامه تأثير خواهد گذاشت و انتظار مي‌رود كه در چه زماني به مقاصد جزيي و اهداف اصلي خود دست يابد. معمولا زمان لازم براي IEP ممكن است يك سال تحصيلي (9 ماه) يا يك سال تقويمي (12 ماه) باشد. IEP ممكن است هنگام اجرا مورد تعويض، بازنگري يا بازنويسي كلي قرار بگيرد(با اطلاع و موافقت والدين). اما به طور كلي، برنامه‌هاي آموزش انفرادي مي بايستي حداقل يك بار و در آخر سال مورد بازبيني قرار گرفته و با وضعيت كودك مطابقت داده شود.

IEP مي‌بايستي به گونه‌اي طراحي شوند كه در اجرا داراي انعطاف‌پذيري باشند. اين مورد به طرق گوناگون قابل انجام است. مثلا روش‌هاي زيادي را مي‌توان جهت آموزش مهارت‌هاي ويژه پيشنهاد كرده و معيار نيل به مقاصد جزئي را با آن تطبيق داد و مواردي را تهيه كرد كه كودك بتواند كسب مهارت را به اشكال مختلف (نظير كلامي، نوشتاري و دستكاري اشيا) نشان دهد.

اجرا IEP:

IEP مي‌بايستي قبل از اين كه دانش‌آموز در برنامه آموزش ويژه قرار گيرد ايجاد شده و لازم است كه حداكثر ظرف 30 روز بعد از آن به مورد اجرا گذاشته شود. ضمنا ضروري است كه طرح به وسيله والدين مورد تأكيد قرار گيرد.

معلمين و ساير كاركناني كه خدمات جنبي را ارايه مي‌كنند مي‌بايد IEP را بعد از شروع اوليه، ‌ظرف 60 روز مورد بازبيني قرار دهند. به علاوه لازم است آن‌ها به طور دوره‌اي IEP را بررسي كرده تا تعيين شود، چقدر به مقاصد جزيي دست پيدا كرده است؟ روش‌ها تا چه اندازه موفقيت آميز بوده‌اند؟ و آيا IEP هنوز انعكاسي دقيق از برنامه‌ريزي منطقي براي دانش‌آموز مي‌باشد يا خير؟ اگر IEP در هر كدام از اين زمينه‌ها داراي اشكال بود مي‌بايست بلافاصله تغيير نمايد. هرگونه تغيير در ماهيت و سطح خدمات تهيه شده بدون رضايت والدين امكان پذير نيست. مواد اضافه شده به IEP و يا مواد درسي كاملا جديد مي‌بايستي توسط هيأت انتخاب شود. دانش‌آموز نيز تا زماني كه تغييرات در برنامه تأييد نشده است بايد از همان برنامه اوليه استفاده كند. لازم به ذكر است كه 60 روز پس از هر تغيير عمده‌اي در IEP برنامه مجددا مورد بازبيني قرار گيرد.

ملاحظاتي بر ايجاد و اجراي IEP:

- دانش‌آموزان داراي ناتواني يادگيري، افرادي عادي با نيازهاي ويژه هستند.

- دانش‌آموزان داراي ناتواني يادگيري، نياز به سازماندهي زيادي دارند.

- بسياري از دانش‌آموزان داراي ناتواني يادگيري، نياز فراواني به كنترل حواسپرتي‌ها دارند.

- بهترين نوع يادگيري در كودكان از طريق تجربه مستقيم مي‌باشد.

- مهارت‌هاي منفرد آموخته شده اثراتي زودگذر دارند.

- آموزش تجربي چند حسي است.

- نكته‌اي در مورد كاهش بازگشت در برنامه‌ريزي ترميمي.

- مهمترين موضوع در رابطه با كودك داراي ناتواني يادگيري اين است كه وي چه احساسي نسبت به خود دارد.

منابع:

1- شيري امين‌لو، مرضيه. جزوه مباحثي در زمينه برنامه آموزش فردي شده.

2- دوره ضمن خدمت كوتاه مدت برنامه آموزش فردي شده (IEP)، از تاريخ 5/8/86 تا 9/8/86 ، تهران.