آشنايي با فعاليت هاي پيشرفته ادراكي- بينايي فراستيك

همانطور كه مي دانيم درصد بالايي از يادگيري در كودك از طريق ديداري، بين سنين سه و نيم تا هفت و نيم سالگي به وجود مي ايد .تاخير در رشد ادراكی -  ديداري موجب به وجود امدن بعضي اسيب هاي شناختي در كودك خواهد شد.

براي جبران رفتار هاي ادراكي- بينايي و ادراكي- حركتي كه در كودك به موقع شكل نگرفته اند،بايد بازي ها و فعاليت هايي تدارك ديد كه به اصطلاح حلقه هاي مفقوده در مراحل رشد جبران شوند.

دكتر مارين فراستيك در سال 1963 در كتاب آزمون پيشرفته ادراكي-بينايي فراستيك ، تمرين هايي را با 5 هدف كلي ارائه مي نمايد كه به ترتيب به شرح زير مي باشد.

1- هماهنگي حركتي- ديداري

ترسيم خطوط مستقيم، منحني وزاويه دار بين دو شي ء مختلف و يا از نقطه اي به نقطه ديگر از جمله تمرينات اين بخش مي باشد .در صورتي كه كودك در اجراي اين مراحل با مشكل روبه رو شود ،بايد عوامل زير مد نظر قرار گيرد:

1- محيط فيزيكي

2-  ضعف انگشتان دست

3-  غلبه طرفي

4- عدم هماهنگي مناسب در عملكرد كودك

تقويت اين بخش باعث تقويت هماهنگي چشم و دست، تثبيت برتري طرفي ورفع نارسانويسي

 مي گردد.

تمريناتي كه مي توان در اين زمينه انجام داد:

1- مانند تمرين يك فراستيك خطوط موازيي ، به صورت مستقيم ، مورب،شكسته ،ومنحني هايي در جهات مختلف كشيده از دانش اموز بخواهيم بين ان ها طوري خط بكشد كه به خطوط اطراف برخورد نكند اين تمرين شايد در ابتدا براي دانش اموز مشكل باشد اما به مرور كه بين چشم و دست هماهنگي ايجاد شد و دقت وي افزايش يابدخطوطي كه بين خطها كشيده مي شود كاملا بين دو خط قرار مي گيرد .

2-تعدادي از دانش اموزان در گرفتن درست مداد مشكل دارند كه در ابتدا درست گرفتن مدادوزاويه صحيح گذاشتن دفتر يا كاغذ جلوشان (درمان اختلالات ديكته نويسي-دكتر مصطفي تبريزي-صفحه 21) را به ان ها اموزش مي دهيم سپس مي گوييم با گچ ،ماژيك (خط درشت) ابتدا روي تخته سياه ووايت بورد وسپس با مداد روي كاغذ بنويسد.

3- فشار دادن توپ نرم با انگشتان و انداختن توپ در حلقه ي ميني بسكت

4- استفاده از قلاب ماهيگيري براي اين كار دو نوع وسيله بازي در بازار موجود مي باشد در نوع اول ماهي ها را با دست روي زمين مي چينيم دانش اموز انها را با قلابي كه يك اهن ربا به سرش وصل است مي گيرد اما در نوع پيشرفته تر ماهي ها درون يك صفحه چرخان هستند كه دانش اموز علاوه بر هماهنگي چشم و دست بايد سرعت عمل و دقت و تمركز نيز داشته باشد چون زماني كه صفحه مي چرخد دهان ماهي ها باز وبسته مي شود ودانش اموز همزمان با باز شدن دهانشان بلافاصله ان ها را بايد بگيرد.

5-كوبيدن ميخ ، مچاله كردن كاغذ هاي باطله باانگشتان دست ودرست كردن شكل هاي حجم دار

6- تيراندازي با تفنگ پلاستيكي

7- بازي با توپ و راكت

8-استفاده از توپ چسبناك به سوي هدف معين براي دانش اموزان كوچك تر و استفاده از دارت براي سنين بالاتر

9 – بازي بولينگ

10- پيچاندن نخ دور قرقره

11- حمل استكان پر اب به شكلي كه هنگام راه رفتن اب ان نريزد.

12- حمل يك زنگوله با راه رفتن ارام و سريع به نحوي كه به صدا در نيايد.

13- چند شكل هندسي را روي كاغذ رسم كرده از كودك بخواهيم با قيچي ان ها را در اورد.

14- بازي پينگ پنگ

15- گرفتن و پرتاب كردن توپ  

16- تيله بازي

17- بازي يك قل دو قل

18- اگر انگشتان و عضلات كوچك وبزرگ دست،ضعيف يا كوچك هستند ،از مدادهاي باريكتر (با قطر كمتر از مدادهاي معمولي )استفاده شود و مداد خيلي كوتاه نباشد.

19- دوختن ، در ابتدا با استفاده از كارت هاي دوخت و بعد از ايجاد مهارت با سوزن هاي درشت

20– حروف را به صورت نقطه چين وبزرگ بنويسيم ودانش اموز انها را با مداد ديگري پررنگ كند .  

21- حروف را به صورت درشت و تو خالي روي برگه بنويسيم ودانش اموز با ابرنگ يا گواش و با انگشت اشاره حروف را رنگ نمايد.

22- حروف را به صورت درشت و تو خالي روي برگه بنويسيم ودانش اموزبا كمك چسب و لپه داخل ان را پر نمايد.

23- حروف را به صورت درشت با ماژيك بزرگ بنويسيم و دانش اموز ان را با قيچي در اورد.

24- از دانش اموز بخواهيم  در محلي كه ماسه يا خاك نرم يا نمك قرار داده ايم با انگشت حروف و كلماتي كه از وي مي خواهيم بنويسد.

25- طناب بازي پريدن از روي طناب

26- خمير بازي و گل رس

27- پرتاب اشيا به طرف هدف معين يا گرفتن اشيا متحرك در فضا

28- ريختن اب درون ليوان كه به تدريج فاصله ليوان و پارچ تا فاصله معين و نه چندان زياد افزوده شود.

29- انداختن لوبيا يا نخود داخل ظرف

30- حفظ تعادل چوب با يك انگشت:يك چوب صاف وبا قطر مناسب به طول 20 تا 30 انتخاب كرده و از كودك خواسته شود سر چوب را روي انگشتش قرار دهد و ان را به حالت عمودي در حال ايستاده يا راه رفتن نگه دارد.

31- بازي فوتبال دستي

32- انداختن حلقه هاي پلاستيكي دور چوب عمودي

33- كشيدن ماشين با نخ از بين موانع

34- اراِِئه تصويري از شخصيت هاي كارتوني و مورد علاقه كودكان و درخواست از وي جهت چسباندن كاموا با كمك چسب مايع روي خطوط تصوير

35- استفاده از بازي هاي كامپيوتري كه موارد بالا در ان ها باشد.

36- تمرينات كتاب كار بهبود و تقويت سرعت ادراكي – حركتي (مؤلفين: زراعتي – اشياني – دلاوري – رضاپور – مرادي ثاني) كه در جهت هماهنگي چشم و دست بسيار مفيد مي باشد. اين تمرينات به مرتب نوشتن دانش اموز ورفع نارسانويسي اي كه مربوط به عدم هماهنگي چشم و دست است، تقويت انگشتان و تثبيت غلبه طرفي،  كمك مي كند. 

 

2- تشخيص شكل از زمينه

 

در اين تمرين ها توانايي كودك را در كشف شكل هاي پنهان مي توان تقويت كرد تداخل خطوط و اشكال ممكن است باعث سردر گم شدن كودك شود كه اين خود نشانه اي از مشكل كودك در تشخيص شكل از زمينه است .بر اساس نظر متخصصين ا مر تعليم وتربيت گاهي دانش اموزان در تجزيه و تحليل و تركيب كلمات، عبارات و پاراگراف هاي نوشته شده دچار مشكل مي گردند و نمي توانند بر موردي كه از او خواسته مي شود تمركز كند و ان را در زمينه ديداري تفكيك كند (لرنر-1384).

دانش اموزي كه در اين قسمت مشكل دارد يك حرف يا يك كلمه را در يك متن به راحتي تشخيص نمي دهد مثلا ت را با ث ،ن، پ، ب اشتباه مي گيرد ويا با ديدن يك كلمه دچار سردر گمي مي شود.

تقويت اين بخش باعث تشخيص حروف و كلمات از حروف و كلمات اطرافشان ،تجزيه و تحليل و تركيب كلمات كه براي خواندن كلمات، عبارات و پاراگراف ها مهم است مي شود. اگر اين ضعف در دوران پيش دبستان ترميم نشود ،در دوران دبستان موجب بروز مشكلات خاصي مخصوصا در خواندن مي شود و با توجه با اينكه خواندن زير بناي دروس است به طبع ان،نوشتن،املا و رياضيات را نيز درگير مي كند.

براي رفع اين مشكل نيز مي توان فعاليت هاي زير را انجام داد:

1-در كارتي كه اشكال هندسي گوناگون دارد از كودك مي خواهيم كه دور شكل هندسي خاصي را خط بكشد.

2-در داخل يك صفحه حروفي كه شبيه همديگر هستند مثل ب –ث- ت- ن- ويا  ح- خ –چ –ج را بنويسيم و از او بخواهيم دور حرفي را كه ما از او خواسته ايم خط بكشد.

3- از دانش اموز مي خواهيم شكل خاصي را در زمينه اي مانند نقاشي در هم پيدا كند.

4- از دانش اموز مي خواهيم دور حرف خاصي را در يك كتاب داستان يا يك برگه روزنامه جدا كند.

5- نقاشي يا طرح هايي را كه در ان ها تصاوير پنهان وجود دارد به دانش اموز داده و از وي مي خواهيم تصاوير مورد نظر را پيدا كند.

 

 

3- پايداري يا ثبات شكل

 

هدف اين تمرين ها ايجاد توانايي درك و تشخيص هر شكل صرف نظر از اندازه ،وضعيت و يا رنگ ان است. فراستيك معتقد است كه اين مرحله جهت تشخيص كلمات اشنا در زمينه اي كه رنگ و اندازه و شكل ان نا اشناست ، ضروري است .در مورد كلمات نيز دانش اموز اين حقيقت را در مي يابد كه كلمه چه كوچك و چه بزرگ ،چه چاپي و غير چاپي و....همان كلمه است و توانايي درك و تشخيص حروفي كه صدايشان يكي است اما شكل متفاوتي دارند را دارد مانند شكل هاي مختلف ز – ذ – ظ –ض –  بديهي است عدم توانايي كودك در اين مرحله خصوصا در دوران دبستان مي تواند موجب ضعف كودك در درك هندسه فضايي ، املا و خواندن شود.

از فعاليت هاي زير جهت تقويت دانش اموزاني كه در اين بخش مشكل دارند استفاده مي كنيم:

1- از كارت هايي استفاده مي كنيم كه حروف الفبا را در جهات مختلف نوشته و از دانش اموز                      ميخواهيم حروف را براي ما پيدا كند.

2- كارت هايي راكه حروف الفبا را در جهات مختلف نوشته به دانش اموزنشان داده و از وي مي خواهيم بدون چرخاندن كارت ،يكي از حروفي كه ما تعيين مي كنيم را شناسايي يا دور ان را خط بكشد.

3-روي كارت يك كلمه كه (ط) دارد مي نويسيم و مي گوييم بگردد و 10 كلمه كه (ط) دارد پيدا كند و داخل كارت بنويسد .اين كار را براي حروفي كه يك صدا و شكل متفاوتي دارند بنويسد حالا كارتي كه كلمات (ط) دار را نوشته بردارد و كلماتي كه يك ريشه دارد را داخل كارت ديگري بنويسد .

4- روي كارت هايي واژه هايي از كتاب انتخاب مي كنيم مانند  خاص  - خصوصي -  مخصوص   مي گوييم كلمات را خوب ببيند بعد ان ها را پنهان مي كنيم و از او مي خواهيم به همان ترتيبي كه ديده  ان ها را بيان كند.

5-حروف را به صورت نقطه چين و بزرگ نوشته از او مي خواهيم نقطه ها را به هم وصل كند ومشخص كند چه حرفي به دست امده سپس ده كلمه كه ان حرف در ان باشد را بنويسد.

6- از دانش اموز مي خواهيم به مادرش ديكته بگويد و از مادر مي خواهيم بعضي از كلماتي كه حروفي در ان ها بكار رفته كه صداي يكسان ولي شكل متفاوت دارند اشتباه بنويسد و بعد از فرزندش بخواهد ان را تصحيح نمايد .

7- اين حروف خاص را (ط –ظ –ذ –ض – ص –س – غ – ق ....)كه اكثر  دانش اموزان در ديكته هايشان اشتباه ميكنند را بهتر است به صورت بزرگ و توخالي بنويسيم و از كودك بخواهيم ان ها را با گواش و انگشت اشاره رنگ نمايد تا از تمام حواس براي درك بهتر ان استفاده كند  سپس كلماتي كه ان حرف خاص را دارند زير همان برگه بنويسد و در اخر به ان كلمات خوب نگاه كند و از حفظ ديكته اش را روي نمك بنويسد.

               

4- طرز قرار گرفتن شكل در فضا – ادراك فضايي (شباهت ها و تفاوت ها)

 

اين ازمون توانايي تشخيص يك شكل خاص را در هر وضعيتي كه قرار دارد مي سنجد. در اين مرحله كودك بايد شكلي را كه با اشكال ديگر مشابهت دارد ولي نسبت به ان ها مثلا وارونه و يا در جهت مخالف قرار دارد تميز دهد . كسب مهارت در تميز ،وضعيت قرار گرفتن شكل در فضا ، در تشخيص محل نقطه هاي حروف مانند:  ب،ت،ث،پ،و جزييات حروف نسبتا مشابه مانند: ك،گ ،ف،ق،س،

ش،ص،ض،ط،ظ ،  مؤثر است .

در ديكته دانش اموزان نيز اشتباهاتي مانند موارد زير مشاهده مي شود كه مربوط به مشكل دانش اموز در اين بخش مي باشد:

جانه.......................خانه

كرفت......................گرفت

ضابون.....................صابون

بشفاب...................... بشقاب

براي تقويت اين بخش مي توان از تمرينات زير استفاده كرد.

1- مانند ازمون شماره 4 فراستيك چند شكل رسم مي كنيم كه يكي جهتش با ديگري فرق كند و دانش اموز بايد ان را پيدا كند.

 2 - كارت هاي مقوايي تهيه مي كنيم .در سمت راست كارت ،يك حرف مي نويسيم و در جلو ان چند حرف از جمله حرف سمت راست و دانش اموز بايد ان را پيدا كرده دورش را خط بكشد.

ج............... ح -  خ  -  چ  -  ج  -  ع  -

ض  ...........  ق  -  غ   -  ص  -  ض   -   ن –

3- كارت هاي مقوايي تهيه مي كنيم .در سمت راست ان، يك كلمه مي نويسيم . دانش اموز بايد همان كلمه را از بين كلماتي كه در سمت چپ نوشته ايم پيدا كند.

دانش .............. رانش – دانش – سازش – دوش – درويش

حاتم ................ خانه – نادم – خاتم – حاتم – دائم – قائم            

4- شكلي كه با بقيه متفاوت است را پيدا كند.

ع – ع  -  ع  -  ع  -  ع  -  غ  -  ع  -

سي  -  سي  - سي  -  سي  -  شي – سي  -  سي

 گاچ  -  گاچ –كاج  - گاچ  - گاچ  -  گاچ-  گاچ

جوخه – جوخه – جوخه – جوجه – جوخه – جوخه 

5- در تمرينات زير دو تركيب شبيه هم هستند كه بايد ان ها را پيدا كند.

پتس – نيش – تنس – بيس – ييس – نيش – پتش –

فومسن – فومنش – قومنس – فوميس – قوميس –فوميس

6- در هر رديف حرف اخر يك تركيب با بقيه متفاوت است ان را پيدا كن .

توپ – سوپ – كاپ – زيپ – تاب – سوپاپ – جيپ

گرگ – سگ – مرگ -  كمك – سنگ – چنگ

وداع – شرع – شروع – مزارع – فروغ  - فروع – زارع

7- در هر رديف حرف اول يك تركيب با بقيه متفاوت است ان را پيدا كن .

شب –شام – شادي – ساري – شبنم – شبيه – شير

باد – باران -  بادام – بيداد – نادر – بنگال – بيدار – برد

زرد – زيبا – زمين – زرنگ – زمان – رها – زهر – زبان                    

8- در هرستون  يك تركيب با بقيه متفاوت است ان را پيدا كن .

اين پرچم ايران است.

اين پرچم ايران است.

اين پرچم ايران است.

اين پرچم انران است.

اين پرچم ايران است.

9-در هر ستون يك جمله با بقيه متفاوت است .

فاطمه با طاهره طناب بازي كرد.

فاطمه با طاهره طناب بازي كرد.

فاطمه با طاهره طناب بازي كرد.

فاطمه با طاهره ظناب بازي كرد. 

10-در هر پاراگراف يك كلمه با كلمه ي مشابه خودش تفاوت دارد ان را پيدا كن.

- صادق با صداي بلند فرياد زد و علي را صدا كرد اما علي پاسخي نداد شايد او ضداي صادق را نشنيده بود .

ياران امام با وجود تشنگي و خشتگي بسيار حاضر به تسليم  در برابر دشمن نشدند و در راه خدا تا اخرين نفس ايستادند و نشنگي و خستگي را بهانه نكردند.

حسين و حسن و محسن سه برادر هستند . حسين برادر بزرگتر و محسن برادر كوچكتر است . اسم خواهر ان ها زهراست زهرا از جسين كوچكتر است . 

11-در متن زير بعضي كلمه ها سركش اضافي دارد ان ها را پيدا كن.  

گربه از سگ مي ترسد .ديروز يگ گربه سگي را ديد و فرار گرد.

اگبر و احمد در گوره ي اجر پزي گار مي كنند .كار در ان جا بسيار مشگل است.

در متن زير بعضي كلمه ها نياز به تشديد ندارد ان ها را پيدا كن. 

پدر رضا نجّار است .رضا نجّاري را خيّلي دوست دارد.

12-در متن زير بعضي حروف دو بار تكرار شده است ان ها را پيدا كن. 

در جهان خلقت رازز و رمز هاي بسياري وجود دارد . ماه و خوررشيد از جمله ي اين عجاييب هستند كه روز و شب را پديد مي اورند.

 

5- ارتباط فضايي

 

با اين تمرينات توانايي تشخيص حالت اشيا و اشكال در ارتباط با يكديگر و نيز در ارتباط با مشاهده كننده در كودك تقويت مي گردد. در اين مرحله كودك بايد با وصل كردن يك سري از نقاط به يكديگر طرح هاي مشابه شكل داده شده را رسم كند. مهارت در اين زمينه كودك را در تشخيص توالي حروف در يك كلمه يا توالي كلمات در يك جمله ياري مي كند. در ديكته تعدادي از دانش اموزان با مشكلاتي مانند :

مارد.................................. مادر

ازرو ..................................ارزو

ردخت ............................. درخت

دادر ...................................دارد

مواجه مي شويم  كه به دليل ضعف دانش اموز در اين بخش مي باشد .                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 همچنين از اين تمرين ها مي توان جهت رفع مشكلاتي مانند وارونه نويسي و قرينه نويسي در دبستان استفاده كرد.

بر اساس تحقيقات انجام شده ،كودكاني كه در رياضيات دشواري يادگيري دارند،معمولا در ادراك فضايي دچار مشكل هستند.

فعاليت هايي كه جهت افزايش حس جهت يابي مكاني و فضايي مي توان انجام داد .

1-تمرينات گام :

 الف – گام به جلو    

 ب – گام به عقب   

 د – گام به پهلو 

 ر – تقليد راه رفت حيوانات

  ز- تقليد حركت در فضا  

ف – راه رفتن متقاطع  

 ق – عبور از روي نشانه ها    

 ك – بازي خط پا

2-تمرينات زميني:

 الف – حركت دادن دست ها و پاها    

 ب – سينه خيز رفتن    

 ج – خزيدن با مانع

3- تمرينات پرتاب كردن و گرفتن : 

 الف – پرتاب به سوي هدف   

 ب – گرفتن  

 ج – بازي با توپ  

 د – بازي با تيوپ تاير   

 ر – بازي يه قل دو قل    

4- تمرينات هماهنگي چشم و دست  :

 الف – ترسيم    

 ب – كنترل ريختن اب  

 ج – بريدن با قيچي  

 ر- نمونه سازي    

 د – بند بستن   

  ذ- بازي هاي ابتدايي     

 ف – تمرينات مداد و كاغذ   

 ق – بازي با گيره هاي لباس  

 ك – كپي طرح ها     

 گ – تا كردن كاغذ  

5- تمرينات حركات چشم  : مدادي را برداشته در جهات مختلف  بالا ،پايين ، چپ ، راست ، دايره وار  حركت مي دهيم  و دانش اموز، ان را با چشم تعقيب مي كند.

-  با يك چراغ قوه روي ديوار نور مي اندازيم و دانش اموز، ان را با چشم تعقيب مي كند.

6- تمرينات حركتي بزرگ :

 الف- اسكيت برد 

  ب- نشستن و برخاستن  

  ج – چرخش و پرش   

  ر- لي لي كردن  ( بازي خط پا)  

  ز- گام هاي سرعت     

 ف- پرش با جفت   

  ق- مهارت هاي طناب 

7-  تمرينات روي تخته سياه :

 الف – تمرينات نقطه به نقطه  

  ب – ترسيم دواير     

 ج- اشكال هندسي 

8- نوشتن حروف و كلمات در هوا با انگشت

9- انجام حركات نرمشي

10 – درست كردن اشكال هندسي و شكل هاي مختلف با چوب كبريت  (صفحه 49 تا 54 روش ها و راهبرد هاي تقويت حافظه – ازيتا محمد پور )

11- تشخيص بخش جدا شده يك تصوير از بين چند شكل

12- استفاده از طرح تخته هاي ميخ دار

 

............................................................

منابع و مآخذ:

 

درمان اختلالات ديكته نويسي............................................................... دكتر مصطفي تبريزي

در مان اختلالات خواندن .....................................................................  دكتر مصطفي تبريزي

بهبود و تقويت سرعت ادراكي – حركتي................................................ هادي زراعتي نيشابوري- محبوبه اشياني – زينب دلاوري مرضیه رضاپور –

 ام البنين مرادي ثاني

تقويت دقت وتميز ديداري در دانش اموزان........................................... رقيه شيردل

روش ها و راهبردهاي تقويت حافظه.......................................................ازيتا محمد پور