جمع هاي يك رقمي بطور ذهني و جمع هاي دورقمي با انتقال

نظريه هاي ادراكي- حركتي

ادراك، محركات شنوايي، بينايي و لامسه را سازماندهي، داراي ساختار تعبير و تفسير مي كند كودكاني كه ناتواني ادراكي دارند معمولاً براي تعبير و تفسير و پيداكردن معني محركهاي محيطشان دچار مشكل مي شوند. اگرچه بعضي از كودكانيكه ناتوانيهاي ادراكي دارند به خاطر كندي پيشرفت تحصيلي مراجعه داده مي شوند. معلمين و متخصصين بايد تلاش كنند عوامل دخيل شكست تحصيلي را كشف كنند. اين علل مي تواند شامل اختلالات توجه، افتراق بينايي، ناتوانيهاي شنوايي، ادراكي و يا ناتوانيهاي بينايي-ادراكي و يا حافظة بينايي باشد.

بسياري از كودكان مشكلاتي دارند كه به خاطر تركيب دو يا چند مورد از اين علل به وجود آمده است با ارزيابي اين عوامل ممكن است معلم يك عامل اصلي دخيل را پيدا كند كه مانع و محدودكنندة توانايي كودك براي موفقيت تحصيلي است.

دانش آموزي به مركز مراجعه كرده كه طي آزمونهايي كه به عمل آمد به اين عنوان دست يافتيم كه دانش آموز از نظر فرايندي در ادراك مشكل دارد دانش آموز دچار اختلال رياضي است و در خرده آزمون رياضي و مكعبها كمترين نمره را كسب كرده است. در اينجا به بررسي علل و عوامل دخيل در اين مشكل مي پردازيم و در پايان راههاي درمان معرفي مي گردد.

ناتوانيهاي افتراق بينايي

ممكن است كودكانيكه ناتواني افتراق بينايي دارند، داراي تيزبيني طبيعي باشند هنگامي كه كودكان نمي توانند بين مشخصاتي نظير شكل، اندازه، فاصله و ساير جزئيات مناسب افتراق قايل شوند احتمالاً در يادگيري و بازشناسي و استفاده از حروف چاپي، نمرات و اعداد و محاسبه كردن مشكل خواهند داشت.

ناتوانيهاي بينايي- حركتي

كودكانيكه براي ايجاد هماهنگي بين حركاتشان و آنچه مي بينند مشكل دارند براي تحول مهارتي كه كپارت آنرا «جور كردن ادراكي- حركتي» مي خواند ناتوان خواهند بود. كودك براي ساخت يك سري كامل از جور كردنها بين موقعيت چشمها و دستهايش در تماس با اشياء و يا دستكاري آنها مشكل خواهند داشت ممكن است اختلالاتي در سه نقطة كليدي در تحول هماهنگي بينايي-حركتي رخ دهد.

اول: آنكه ممكن است كودكي در ايجاد تحول آگاهي دروني دربارة سمت راست و چپ بدنش و تفاوتهاي آنها شكست بخورد (برتري جانبي) هنگامي مي توان اين موضوع را مشاهده كرد كه كودك نمي تواند از هر يك از دو طرف بدنش به طور مستقل استفاده كند ممكن است هر دو طرف بدن يك كار را در يك زمان انجام دهند يا يك طرف حركات بيهودة كوچكي انجام دهد. مثلاً با مشاهدة كودكي كه با دست راست روي تخته سياه مي نويسد. شما مي توانيد دست و بازوي چپ او را ببنديد كه حركت بي اختيار و ناهماهنگي را در همان زمان انجام مي دهند چنين به نظر مي رسد كه يك بخش كوچك از فعاليت حركتي دست و بازوي راست به دست و بازوي چپ منتقل شده است در موارد ديگر ممكن است تنها يك طرف عمل را رهبري كند در حاليكه طرف ديگر نافعال مانده يا مانع و مزاحم عمل دست طرف ديگر است.

دوم: نقص جهتي: اين مورد گاهي در كودكان پيش مي آيد كه ياد نگرفته اند بين طرف چپ و راست افتراق قايل شوند.

سوم: مشكلاتي در هماهنگي بينايي- حركتي كه مي تواند در موارد زير باشد:

1- فعاليتهاي مداد و كاغذي 2- انداختن 3- گرفتن 4-بريدن 5- دستكاري اسباب بازيها 6- يادگيري هرگونه تكليف هماهنگي بين دست-چشم

ناتوانيهاي سرعت ادراكي

كودكانيكه سرعت ادراكي آنها كم است به زمان زيادي براي تجزيه و تحليل درون داده هاي بينايي يا شنوايي و تدوين و بيان يك پاسخ مناسب نياز دارند. اين نوع ناتواني مي تواند ميزان و سرعت يادگيري خواندن، نوشتن يا محاسبه كردن را كم كند مثلاً كودكي ممكن است 15 پرنده را در يك دقيقه روي درخت يا آسمان پيدا كند در حاليكه كودك ديگر فقط هشت پرنده را در همان مقدار زمان پيدا مي كند.

روشهاي تشخيص ناتواني رياضي

- سطح پيشرفت تحصيلي در حساب را تعيين كنيد:

با استفاده از آزمون هاي پيشرفت تحصيلي و آزمونهاي معلم ساخته مي توان ميزان پيشرفت دانش آموز را تخمين زد در حين اجراي آزمون به مشاهدة دانش كودك دربارة قوانين و حقايق بنيادين، عملكرد او در حل مسايل و اعمال رياضي (چهار عمل اصلي) و رويكردهاي او نسبت به حل مسئله بپردازيد.

- ناهمخواني هاي موجود بين توان بالقوه و پيشرفت تحصيلي را مشخص كنيد:

با مقايسة سطح پيشرفت تحصيلي كودك با توان بالقوة تخميني او براي يادگيري مي توان مشخص نمود آيا كودك بالاتر از حد توان بالقوه اش پيشرفت كرده، هم سطح با آن و يا پايين تر از آن پيشرفت كرده است. براي مثال يك كودك 9 يا 10 ساله معمولاً در كلاس چهارم درس مي خواند. خواندن و محاسبه كردن او هم بايد در سطح كلاس چهارم باشد اگر اين كودك مثل يك شاگرد كلاس اول يا دوم محاسبات رياضي را انجام دهد و در حد كلاس سوم يا چهارم بخواند معلوم است كه هوش متوسطي دارد و مي توان او را يك كودك دچار ناتواني يادگيري در رياضيات در نظر گرفت.

- خطاهاي كودك را در محاسبات رياضي و استدلال معين كنيد:

قدم بعدي عبارت است از مطالعة عملكرد كودك در تكاليف رياضي براي اين منظور مفيد است انواع خطاهايي كه كودك مرتكب مي شود و روش هايي كه براي حل و محاسبة مسائل رياضيات به كار مي برد معين و مشخص شود.

خطاها را مي توان از طريق فنون غيررسمي از قبيل تجزيه و تحليل خطاها در تكاليف رياضي نوشتن، كار روي تخته سياه سئوالات شفاهي، مشاهدة معلم، استفاده از فهرست بررسي رفتاري و آزمون هاي معلم ساخته، معين كرد.

- عوامل دخيل را تعيين كنيد:

زبان: زبان با پيشرفت تحصيلي در مفاهيم حسابي، عمليات حسابي ارتباط دارد كودكان بايد يك خزانة لغت عددي براي خود ايجاد كرده و تكامل بخشند تا بتوانند مفاهيم اندازه، زمان، عدد و نگهداري ذهني را بفهمند و مورد استفاده قرار دهند.

كودكاني كه مشكلاتي در حافظة شنوايي و بينايي خود دارند براي به خاطر آوردن آنچه ديده يا شنيده اند مشكل دارند.

توجه: رفتار توجهي مي تواند توسط وقايعي كه در محيط زندگي كودك رخ مي دهد با شرايط و موقعيت جسمي او دچار اختلال شود.

در بعضي موارد، مشكلات حافظه مي توانند به يك وجه حسي خاص، يك نوع تكليف ويژه يا شرايطي باشند كه قبلاً رخ داده، در حال رخ دادن، و يا بلافاصله پس از رفتار بي توجهي رخ خواهد داد.

شكست در تمركز توجه مي تواند باعث اختلال در يادگيري مفاهيم و مهارتهاي حسابي شود.

افتراق بينايي- فضايي

وجود مشكل در كسب و يادگيري الگوهاي آرايش گروهبندي انجام شمارش اشيا در يك گروهبندي را اگرنه غيرممكن حداقل بسيار مشكل مي كند. زيرا لمس و حركت آنها غيرممكن مي شود.

توانايي درك فضايي با موفقيت در رياضيات، هندسه و جبر همبسته است.

كودكاني كه براي درك ارتباطات خطوط و اشياء در فضا دچار مشكل هستند احتمالاً در بازشناسي يا بازسازي اشكال و طرح هاي هندسي مشكلات فراواني خواهند داشت.

رويكرد تكليف- فرآيند براي ترميم

- اهداف آموزشي را انتخاب كنيد:

1- رفتاري كه كودك بايد براي رسيدن به هدف انجام دهد (براي مثال كودك بايد اعداد يك رقمي را به صورت ذهني جمع كند.)

2- شرايطي كه كودك بايد در آن دست به عمل بزند (براي مثال نوشتن روي يك ورقه تمريني هم به صورت افقي و هم عمودي و يا جمعهاي اعداد يك رقمي به صورت شفاهي)

3- ملاكي براي رسيدن و دستيابي به اهداف (براي مثال با 100% صحت و دقت)

- اهداف كامل بايد به اين صورت نوشته شوند:

كودك مي تواند ستون و يا رديف مركب از دو عدد يك رقمي را به طور ذهني جمع كند و يا جمعهاي تك رقمي را كه به صورت شفاهي پرسيده مي شود را به طور ذهني بيان كند.

- اهداف را به خرده مهارتهاي عملكرد تقسيم كنيد:

براي مثال جمع دو عدد يك رقمي، حداقل 6 خرده مهارت را در خود جاي داده است.

1) گفتن نام اعداد از حفظ و به صورت خودكار

2) شمردن خودكار اعداد

3) در نظر گرفتن ارزش مقداري هر عدد در ذهن

4) تناظر عدد- مقدار به طور ذهني

5) اضافه كردن اعداد يك رقمي

6) نوشتن حاصل جمع اعداد

- مشخص كنيد كدام توانايي هاي يادگيري تحولي در تكليف وجود دارد:

براي مثال خواندن اعداد به طور اصولي به تكوين مفهوم، زبان، تداعي شنوايي- بينايي و حافظة شنوايي- بينايي و حافظة شنوايي و بينايي مي باشد.

- هنگام سازماندهي آموزشي، ناتواني هاي تحولي را در نظر بگيريد:

معلم بايد تأثير ناتواني هاي تحولي از قبيل توجه، حافظه، ادراك، زبان، تكوين مفهوم، حل مسأله و... را در روي تكاليف حسابي مختلفي كه بايد تدريس شوند را در نظر بگيرد.

- اعمال محاسباتي

جمع: تجزيه و تحليل فرايند در اعمال حسابي، براي عمل جمع اعداد صحيح دورقمي مستلزم وجود پنج توانايي تحولي عمده است:

حل مسئله، تكوين مفهوم، افتراق بينايي، حافظة بينايي و حافظه شنوايي است.

توجه بينايي و حافظه بينايي- فضايي براي انجام اين تكليف ضروري هستند جهت يابي فضايي مهم است مفاهيم عدد، ارزش مكاني، شمارش و حافظه بينايي- فضايي براي ثبت پاسخ مورد نياز هستند.

مثال: دانش آموزي به مركز مراجعه كرده و طي آزمونهاي مختلف مشخص شد كه دانش آموز دچار اختلال رياضي است و از نظر فرآيندي در ادراك مشكل دارد. مشكل دانش آموز در جمعهاي يك رقمي به صورت ذهني و جمعهاي دورقمي با انتقال بود. در اينجا راه هايي براي درمان اين دانش آموز پيشنهاد مي گردد:

1- به منظور ايجاد برتري چشم در غلبة طرفي به او توصيه شد كه هر روز به مدت 20-15 دقيقه چشم چپ خود را ببندد (در طي انجام آزمون برتريها مشخص شد دانش آموز همه اندامش راست مي باشد ولي در تمام فعاليتها از چشم چپ خود استفاده مي كند.)

2- انجام بازي هاي مربوط به افزايش دقت و توجه

3- تمريناتي جهت تقويت حافظه بينايي

4- تمريناتي جهت تقويت حافظه شنوايي

5- انجام تمريناتي جهت افتراق بينايي- فضايي

6- دادن نمونه هايي از تمرينات فراستيك در هر جلسه

7- تهيه كارتهايي از اعداد يك رقمي به منظور تقويت محاسبه كودك در جمع اين اعداد به صورت ذهني

8- استفاده از جعبة موفقيت در انجام جمعهاي يك رقمي به صورت ذهني (2 جلسه)

9- خواندن اعداد 2 رقمي و ارزش مكاني آنها با استفاده از وسايل آموزشي

10- درست كردن دسته هاي يكي و ده تايي براي اعداد دو رقمي با ميله هاي چوبي و با ني نوشابه

11- انتقال بسته هاي يكي-ده تايي اعداد در كيسه هاي يكي- ده تايي

12- انجام عمليات جمع از ستون يكي ها

13- كودك يكي ها را بشمرد و بستة ده تايي درست شده از ستون يكي ها را به كيسة ده تايي منتقل كند.

14- جمع ستون ده تايي ها

15- به منظور تقويت كودك در زمينة جمعها با انتقال مي توان داستانهايي را ترتيب داد و از كودك خواست با دقت به داستان گوش كند و مراحل مربوط به جمع را انجام دهد.

16- در پايان مي توان كارتهايي از جمعهاي با انتقال درست كرد و با استفاده از جعبة موفقيت اين كار را تكرار كرد تا در نهايت دانش آموز به اين تمرينها مسلط گردد و در ضمن تشويق گردد كه اعداد را كم كم به صورت ذهني جمع كند.

تهيه و تدوين: زهرا فيض آبادي

مركز آموزش و توانبخشي مشكلات ويژه يادگيري سبزوار

********************************